ความแผ่นดินตาก สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) คิดก่อกบฏ?
บทความนี้กล่าวถึงความขัดแย้งเชิงอำนาจระหว่างพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เกี่ยวกับการปฏิรูปกองทัพและเกณฑ์แรงงานไพร่ในเขตเพชรบุรี-ราชบุรี ความตึงเครียดทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อไพร่ในสังกัดตระกูลบุนนาคหนีมาสมัครเป็นทหารในส่วนพระองค์ จนนำไปสู่ข่าวลือเรื่องการคิดคดกบฏที่ปรากฏในจดหมายลับซึ่งอ้างถึงเหตุการณ์จลาจลปลายสมัยกรุงธนบุรี อย่างไรก็ตาม เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ ผู้เป็นบุตรชายได้เลือกแสดงความจงรักภักดีต่อสถาบันกษัตริย์และทำหน้าที่เป็นตัวกลางประสานรอยร้าว ท้ายที่สุดรัชกาลที่ 5 ทรงใช้กุศโลบายประนีประนอมด้วยการตั้งกองสักเลขเพื่อชดเชยกำลังพลให้แก่ฝ่ายตระกูลบุนนาค ทำให้วิกฤตการณ์ทางการเมืองครั้งนี้ยุติลงได้โดยสงบ
มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ
การเมืองการปกครอง
สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค)
เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค)
การปฏิรูปกองทัพสมัยใหม่